Czy unieważnienie darowizny jest możliwe? Prawnik wyjaśnia.

Ten artykuł kompleksowo wyjaśnia, w jakich okolicznościach możliwe jest unieważnienie aktu notarialnego darowizny w polskim prawie, a także czym różni się ono od odwołania darowizny. Dowiesz się o podstawach prawnych, procedurach sądowych i kluczowych terminach, aby świadomie podjąć decyzję.

Unieważnienie a odwołanie darowizny dlaczego to nie to samo?

W mojej praktyce często spotykam się z pytaniem, czy unieważnienie darowizny i jej odwołanie to to samo. Muszę jasno podkreślić, że choć oba pojęcia prowadzą do podobnego skutku czyli powrotu przedmiotu darowizny do darczyńcy to jednak różnią się fundamentalnie pod względem podstaw prawnych, przesłanek i procedury. Zrozumienie tej różnicy jest kluczowe dla podjęcia właściwych kroków prawnych.

Unieważnienie aktu notarialnego darowizny to proces, który ma na celu stwierdzenie, że umowa darowizny była nieważna od samego początku (tzw. nieważność ex tunc). Dzieje się tak, gdy w momencie zawierania umowy występowały wady oświadczenia woli darczyńcy, takie jak brak świadomości, błąd, podstęp czy groźba. Jest to zawsze proces sądowy, wymagający udowodnienia, że akt notarialny został sporządzony z naruszeniem podstawowych zasad ważności czynności prawnej. Z kolei odwołanie darowizny jest jednostronną czynnością darczyńcy, która jest możliwa po zawarciu i wykonaniu umowy. Podstawą do odwołania jest zazwyczaj rażąca niewdzięczność obdarowanego lub znaczne pogorszenie sytuacji materialnej darczyńcy. W tym przypadku umowa była ważna, ale zaszły okoliczności, które uprawniają darczyńcę do jej cofnięcia.

Kto i w jakich okolicznościach może podważyć umowę darowizny?

Możliwość podważenia umowy darowizny zależy od tego, czy mówimy o unieważnieniu, czy o odwołaniu. Unieważnić umowę darowizny może przede wszystkim osoba, której oświadczenie woli było wadliwe, czyli sam darczyńca, a po jego śmierci jego spadkobiercy. Okolicznościami uprawniającymi do unieważnienia są wspomniane wcześniej wady oświadczenia woli, które sprawiają, że umowa była od początku wadliwa. Natomiast odwołać darowiznę może wyłącznie darczyńca i tylko w dwóch ściśle określonych przypadkach: rażącej niewdzięczności obdarowanego lub popadnięcia darczyńcy w niedostatek. Spadkobiercy darczyńcy mogą odwołać darowiznę tylko w wyjątkowych sytuacjach, np. gdy darczyńca zmarł przed wykonaniem uprawnienia do odwołania z powodu rażącej niewdzięczności, a obdarowany umyślnie pozbawił go życia.

Jakie są pierwsze kroki, gdy rozważasz zakwestionowanie aktu?

Jeśli zastanawiasz się nad zakwestionowaniem aktu notarialnego darowizny, przede wszystkim musisz dokładnie przeanalizować, na jakiej podstawie chcesz to zrobić. Czy chodzi o wady oświadczenia woli, czy o rażącą niewdzięczność lub niedostatek? To kluczowe rozróżnienie, które determinuje dalsze kroki. Wstępnie zbierz wszelkie dokumenty i dowody, które mogą potwierdzać Twoje racje. Niezbędna jest także konsultacja z doświadczonym prawnikiem. Ja zawsze doradzam moim klientom, abyśmy wspólnie ocenili szanse powodzenia, zidentyfikowali potencjalne ryzyka i opracowali strategię działania, zanim podejmiemy jakiekolwiek formalne kroki. To pozwala uniknąć niepotrzebnych kosztów i rozczarowań.

Bezwzględna nieważność umowy fundamenty prawne unieważnienia

Co to są wady oświadczenia woli i jak wpływają na ważność darowizny?

W polskim prawie cywilnym, aby czynność prawna, taka jak darowizna, była ważna, oświadczenie woli musi być złożone w sposób świadomy i swobodny, bez wpływu zewnętrznych nacisków czy błędów. Wady oświadczenia woli to właśnie te okoliczności, które naruszają te zasady. Mamy tu do czynienia z takimi sytuacjami jak: brak świadomości lub swobody, pozorność, błąd, podstęp oraz groźba. Ich wystąpienie w momencie zawierania umowy darowizny sprawia, że umowa jest nieważna od samego początku (ex tunc), co oznacza, że jest traktowana tak, jakby nigdy nie została zawarta. To bardzo silna podstawa do unieważnienia aktu notarialnego.

Brak świadomości lub swobody kluczowa przyczyna unieważnienia

Zgodnie z art. 82 Kodeksu cywilnego, oświadczenie woli złożone w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli jest nieważne. To najczęstsza podstawa, na którą powołują się osoby dążące do unieważnienia darowizny. Dotyczy to sytuacji, gdy darczyńca w chwili podpisywania aktu notarialnego nie był w stanie w pełni rozumieć znaczenia swoich działań lub nie mógł swobodnie podjąć decyzji. Przyczynami takiego stanu mogą być choroby psychiczne, niedorozwój umysłowy, a także inne, nawet przemijające, zaburzenia czynności psychicznych, np. silne upojenie alkoholowe, wpływ silnych leków psychotropowych czy zaawansowana demencja. Ważne jest, aby stan ten istniał w precyzyjnym momencie składania oświadczenia woli przed notariuszem.

Jakie dowody są niezbędne, by udowodnić stan wyłączający świadome działanie?

Udowodnienie braku świadomości lub swobody wymaga zgromadzenia przekonujących dowodów. W mojej praktyce najczęściej posługujemy się:

• Dokumentacją medyczną: Historie chorób, karty leczenia, wypisy ze szpitala, zaświadczenia od lekarzy specjalistów (neurologów, psychiatrów).
• Opiniami biegłych sądowych: Kluczowe są opinie biegłych psychiatrów, psychologów, a czasem neurologów, którzy na podstawie zebranej dokumentacji i badań są w stanie ocenić stan psychiczny darczyńcy w krytycznym momencie.
• Zeznaniami świadków: Osoby bliskie, opiekunowie, sąsiedzi, a nawet notariusz (choć ich zeznania są często ostrożne), którzy obserwowali zachowanie darczyńcy w okresie poprzedzającym i w dniu darowizny, mogą dostarczyć cennych informacji.

Czy chwilowe zaburzenia psychiczne (np. po lekach) mogą być podstawą do unieważnienia?

Tak, zdecydowanie. Art. 82 K.c. wyraźnie mówi o "chociażby nawet przemijającym" zaburzeniu czynności psychicznych. Oznacza to, że nie musi to być trwała choroba psychiczna. Jeśli darczyńca w momencie podpisywania aktu notarialnego znajdował się pod wpływem silnych leków, które znacząco wpływały na jego zdolność do świadomego i swobodnego podejmowania decyzji, lub był w stanie silnego szoku czy upojenia, to również może być to podstawa do unieważnienia darowizny. Kluczowe jest udowodnienie, że ten chwilowy stan wyłączał świadome lub swobodne działanie.

Pozorność, błąd i podstęp kiedy umowa jest tylko fikcją?

Oprócz braku świadomości, istnieją inne wady oświadczenia woli, które mogą sprawić, że umowa darowizny okaże się nieważna. Są to sytuacje, w których rzeczywista intencja stron różni się od tego, co zostało formalnie zapisane w akcie notarialnym, lub gdy darczyńca został wprowadzony w błąd.

Przykłady pozornej darowizny (np. ukrycie sprzedaży) i jej konsekwencje

Pozorność (art. 83 K.c.) ma miejsce, gdy strony zawierają umowę darowizny, ale tak naprawdę nie mają zamiaru wywołać jej skutków prawnych, lecz chcą ukryć inną czynność prawną. Klasycznym przykładem jest sytuacja, gdy strony zawierają umowę darowizny nieruchomości, aby uniknąć zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych lub ukryć fakt sprzedaży nieruchomości. W rzeczywistości dochodzi do zapłaty ceny, a "darowizna" jest tylko fasadą. Taka umowa darowizny jest bezwzględnie nieważna. Co więcej, jeśli ukryta czynność prawna (np. sprzedaż) również nie spełnia wymogów formalnych (np. nie została zawarta w formie aktu notarialnego), to i ona będzie nieważna. Konsekwencją jest to, że nieruchomość formalnie pozostaje własnością darczyńcy, a wszelkie próby ukrycia rzeczywistych zamiarów mogą prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych i podatkowych.

Czym jest "istotny błąd" i jak go udowodnić przed sądem?

Błąd (art. 84 K.c.) to sytuacja, w której darczyńca złożył oświadczenie woli pod wpływem mylnego wyobrażenia o rzeczywistym stanie rzeczy. Aby błąd mógł być podstawą do unieważnienia darowizny, musi być istotny. Oznacza to, że gdyby darczyńca znał prawdziwy stan rzeczy, nie dokonałby darowizny. Przykładem może być darowizna na rzecz osoby, którą darczyńca uważał za swojego spadkobiercę, podczas gdy w rzeczywistości nie była ona spokrewniona, a darczyńca miał inne, bliższe osoby uprawnione do dziedziczenia. Udowodnienie błędu przed sądem wymaga przedstawienia dowodów, które potwierdzą, że darczyńca działał pod wpływem mylnego przekonania i że ten błąd był kluczowy dla podjęcia decyzji o darowiźnie. Mogą to być zeznania świadków, korespondencja, a nawet dokumenty, które świadczą o błędnym przekonaniu darczyńcy.

Groźba jako powód do unieważnienia jakie warunki musi spełniać?

Groźba (art. 87 K.c.) to kolejna wada oświadczenia woli, która może prowadzić do unieważnienia darowizny. Ma ona miejsce, gdy darczyńca złożył oświadczenie woli pod wpływem bezprawnej groźby ze strony obdarowanego lub osoby trzeciej. Aby groźba była skuteczna jako podstawa unieważnienia, muszą być spełnione dwa warunki. Po pierwsze, groźba musi być bezprawna, czyli sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego. Po drugie, darczyńca musiał obawiać się poważnego niebezpieczeństwa osobistego lub majątkowego dla siebie lub innej bliskiej osoby. Nie chodzi tu o zwykłe naciski czy prośby, ale o realne zagrożenie, które przymusiło darczyńcę do podjęcia decyzji o darowiźnie wbrew jego prawdziwej woli. Udowodnienie groźby jest często trudne i wymaga przedstawienia konkretnych dowodów, np. zeznań świadków, nagrań czy dokumentacji policyjnej.

Odwołanie wykonanej darowizny kiedy darczyńca może zmienić zdanie

W przeciwieństwie do unieważnienia, odwołanie darowizny dotyczy sytuacji, gdy umowa była ważna, ale po jej wykonaniu zaszły okoliczności, które dają darczyńcy prawo do jej cofnięcia. To mechanizm, który ma chronić darczyńcę w określonych, trudnych sytuacjach życiowych.

Rażąca niewdzięczność, czyli kiedy obdarowany przekracza granice

Najczęstszą podstawą odwołania darowizny już wykonanej jest rażąca niewdzięczność obdarowanego, o której mowa w art. 898 Kodeksu cywilnego. Nie chodzi tu o drobne kłótnie czy nieporozumienia. Rażąca niewdzięczność to zachowanie, które jest nacechowane złą wolą, świadome i celowe, skierowane przeciwko darczyńcy. Musi ono godzić w jego dobra osobiste, majątkowe, a często wręcz naruszać podstawowe zasady współżycia społecznego. Sąd ocenia każdą sytuację indywidualnie, biorąc pod uwagę intensywność, powtarzalność i motywy działań obdarowanego.

Jakie zachowania sąd uznaje za "rażąco niewdzięczne"?

Orzecznictwo sądowe wypracowało szereg przykładów zachowań, które mogą być uznane za rażącą niewdzięczność. Należą do nich:

• Przemoc fizyczna lub psychiczna: Bicie, znęcanie się, groźby, uporczywe nękanie.
• Ciężkie znieważenie: Publiczne poniżanie, oszczerstwa, pomówienia, naruszanie godności osobistej.
• Nieudzielenie pomocy: Odmowa udzielenia wsparcia darczyńcy w chorobie, niedostatku lub w innej trudnej sytuacji życiowej, mimo posiadanych możliwości.
• Poważne przestępstwa: Popełnienie przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu darczyńcy.
• Uporczywe naruszanie obowiązków rodzinnych: Całkowite zerwanie kontaktów i ignorowanie potrzeb darczyńcy, połączone z innymi nagannymi zachowaniami.

Czy zerwanie kontaktów rodzinnych to wystarczający powód?

Samo zerwanie kontaktów rodzinnych, choć bolesne, zazwyczaj nie jest wystarczające do uznania rażącej niewdzięczności. Sądy konsekwentnie podkreślają, że rażąca niewdzięczność musi być czymś więcej niż tylko zaniedbaniem czy brakiem troski. Musi to być działanie celowe, nacechowane złą wolą, które w sposób rażący narusza zasady współżycia społecznego. Jeśli jednak zerwaniu kontaktów towarzyszą inne, bardziej naganne i celowe zachowania obdarowanego, takie jak np. publiczne znieważanie darczyńcy, to wówczas ocena może być inna. Każda sytuacja jest analizowana indywidualnie.

Jak udowodnić rażącą niewdzięczność?

Udowodnienie rażącej niewdzięczności wymaga zgromadzenia solidnych dowodów. W postępowaniu sądowym mogą być pomocne:

• Zeznania świadków: Członkowie rodziny, przyjaciele, sąsiedzi, którzy byli świadkami nagannych zachowań obdarowanego.
• Dokumentacja medyczna: Jeśli niewdzięczność doprowadziła do uszczerbku na zdrowiu darczyńcy (np. pobicia, stresu).
• Dokumentacja policyjna/prokuratorska: W przypadku zgłoszenia przestępstwa.
• Korespondencja: E-maile, wiadomości SMS, listy, które świadczą o agresji, znieważeniu lub odmowie pomocy.
• Inne dowody: Nagrania audio/video, jeśli zostały legalnie pozyskane.

Znaczne pogorszenie sytuacji materialnej darczyńcy druga strona medalu

Drugą, rzadziej spotykaną, ale równie ważną przesłanką odwołania darowizny jest sytuacja, gdy po zawarciu umowy darowizny stan majątkowy darczyńcy uległ tak znacznej zmianie, że wykonanie darowizny spowodowałoby uszczerbek dla jego własnego utrzymania (art. 896 K.c.). To zabezpieczenie na wypadek, gdyby darczyńca, po dokonaniu hojnej darowizny, sam znalazł się w trudnej sytuacji życiowej, uniemożliwiającej mu godziwe funkcjonowanie.

Kiedy niedostatek uprawnia do odwołania darowizny?

Niedostatek uprawniający do odwołania darowizny ma miejsce, gdy darczyńca, mimo posiadanych środków, nie jest w stanie zapewnić sobie godziwego utrzymania, czyli zaspokoić podstawowych potrzeb życiowych (np. na jedzenie, ubranie, leki, mieszkanie) lub gdy nie jest w stanie wypełnić ciążących na nim obowiązków alimentacyjnych (np. wobec dzieci). Musi to być sytuacja, w której dalsze utrzymywanie darowizny prowadziłoby do jego ubóstwa lub znacznego obniżenia standardu życia. Ważne jest, że niedostatek musi powstać po zawarciu umowy darowizny i być znaczny. Nie wystarczy drobne pogorszenie sytuacji finansowej.

Proces sądowy krok po kroku jak unieważnić lub odwołać darowiznę

Zarówno unieważnienie, jak i odwołanie darowizny, jeśli obdarowany nie chce dobrowolnie zwrócić przedmiotu darowizny, wymaga podjęcia kroków sądowych. To często długotrwały i skomplikowany proces, dlatego tak ważne jest profesjonalne przygotowanie.

Gdzie złożyć pozew i jak go prawidłowo przygotować?

Pozew o unieważnienie lub odwołanie darowizny składa się do sądu okręgowego. Jeśli darowizna dotyczyła nieruchomości, właściwy będzie sąd okręgowy miejsca położenia nieruchomości. Przygotowanie pozwu to kluczowy etap. Musi on zawierać precyzyjnie sformułowane żądanie (np. "o ustalenie nieważności umowy darowizny" lub "o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu własności"), szczegółowy opis stanu faktycznego, wskazanie podstaw prawnych oraz wykaz wszystkich dowodów, które zamierzasz przedstawić. W mojej praktyce zawsze dbam o to, aby pozew był kompletny i rzeczowy, co zwiększa szanse na szybkie i pomyślne rozstrzygnięcie sprawy.

Pozew o ustalenie nieważności a pozew o zobowiązanie do zwrotu przedmiotu darowizny

W przypadku unieważniania aktu notarialnego z powodu wad oświadczenia woli (np. braku świadomości), składamy pozew o ustalenie nieważności umowy darowizny. Celem tego pozwu jest uzyskanie wyroku sądowego, który stwierdzi, że umowa była nieważna od samego początku. Taki wyrok ma charakter deklaratoryjny, czyli jedynie potwierdza istniejący stan prawny.

Natomiast w sytuacji odwołania darowizny (np. z powodu rażącej niewdzięczności), jeśli obdarowany nie chce dobrowolnie zwrócić przedmiotu darowizny, składamy pozew o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu własności przedmiotu darowizny z powrotem na darczyńcę. Ten wyrok ma charakter konstytutywny, czyli tworzy nowy stan prawny, zastępując oświadczenie woli obdarowanego.

Jakie opłaty sądowe wiążą się z unieważnieniem aktu notarialnego?

Opłaty sądowe są istotnym elementem kosztów procesu. W sprawach o unieważnienie lub odwołanie darowizny, opłata sądowa jest zazwyczaj uzależniona od wartości przedmiotu sporu, czyli wartości darowanej nieruchomości lub innego przedmiotu. Jest to opłata stosunkowa, która wynosi 5% wartości przedmiotu sporu. Może to być znacząca kwota, dlatego zawsze informuję klientów o tych kosztach na samym początku i omawiam możliwości ubiegania się o zwolnienie z kosztów sądowych, jeśli spełniają ku temu warunki.

Rola świadków i biegłych w postępowaniu dowodowym

W postępowaniu sądowym, zwłaszcza w sprawach dotyczących wad oświadczenia woli lub rażącej niewdzięczności, rola świadków i biegłych jest często kluczowa. Świadkowie mogą potwierdzić okoliczności towarzyszące zawarciu umowy darowizny, zachowania obdarowanego, stan zdrowia darczyńcy czy jego intencje. Ich zeznania są niezwykle cenne, zwłaszcza gdy brakuje dowodów pisemnych. Z kolei biegli sądowi, szczególnie psychiatrzy czy psychologowie, są niezbędni w sprawach dotyczących braku świadomości lub swobody. Ich opinie, oparte na analizie dokumentacji medycznej i ewentualnych badaniach, mają ogromne znaczenie dla oceny stanu psychicznego darczyńcy w krytycznym momencie. Bez ich ekspertyzy często trudno jest udowodnić wady oświadczenia woli.

Jakie są terminy, których nie można przekroczyć?

W prawie cywilnym terminy są niezwykle ważne i ich niedotrzymanie może skutkować utratą możliwości dochodzenia swoich praw. Zarówno w przypadku unieważnienia, jak i odwołania darowizny, musimy pamiętać o określonych ramach czasowych.

Roczny termin przy rażącej niewdzięczności jak go liczyć?

Jeśli chodzi o odwołanie darowizny z powodu rażącej niewdzięczności, Kodeks cywilny (art. 899 K.c.) przewiduje roczny termin na złożenie oświadczenia o odwołaniu. Termin ten biegnie od dnia, w którym darczyńca dowiedział się o przyczynie odwołania, czyli o konkretnym akcie rażącej niewdzięczności. Po upływie tego roku uprawnienie do odwołania darowizny wygasa. To bardzo istotny termin, którego nie można przegapić, dlatego zawsze zalecam szybką reakcję po zaistnieniu przesłanek do odwołania.

Czy roszczenie o unieważnienie z powodu wad oświadczenia woli się przedawnia?

To zależy od konkretnej wady oświadczenia woli. Powództwo o ustalenie nieważności czynności prawnej z powodu braku świadomości lub swobody (art. 82 K.c.) nie jest ograniczone terminem przedawnienia. Oznacza to, że nawet po wielu latach można dochodzić stwierdzenia nieważności takiej darowizny. Jest to bardzo ważna cecha tej wady. Natomiast dla innych wad, takich jak błąd i groźba, istnieją roczne terminy na uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli. W przypadku błędu termin ten biegnie od dnia wykrycia błędu, a w przypadku groźby od chwili, gdy stan obawy ustał. Po upływie tego rocznego terminu uprawnienie do uchylenia się od skutków prawnych wygasa, a darowizna staje się w pełni skuteczna.

Skutki prawne i finansowe unieważnienia umowy darowizny

Prawomocny wyrok sądu, czy to unieważniający darowiznę, czy zobowiązujący obdarowanego do jej zwrotu, niesie za sobą szereg istotnych konsekwencji prawnych i finansowych. Ważne jest, aby być na nie przygotowanym.

Co dzieje się z nieruchomością lub przedmiotem darowizny po wyroku sądu?

Po prawomocnym wyroku sądu unieważniającym darowiznę, umowa jest traktowana tak, jakby nigdy nie została zawarta (ex tunc). Oznacza to, że własność nieruchomości lub innego przedmiotu darowizny powinna wrócić do darczyńcy. W przypadku nieruchomości, konieczne jest dokonanie odpowiednich wpisów w księgach wieczystych, które odzwierciedlą powrót własności do darczyńcy. Jeśli obdarowany w międzyczasie sprzedał lub obciążył nieruchomość, sytuacja może być bardziej skomplikowana i wymagać dalszych działań prawnych w celu odzyskania przedmiotu darowizny lub uzyskania odszkodowania.

Kto ponosi koszty notarialne i sądowe w przypadku unieważnienia?

Zgodnie z ogólną zasadą prawa procesowego, strona przegrywająca sprawę ponosi koszty procesu. Oznacza to, że jeśli sąd unieważni darowiznę lub zobowiąże obdarowanego do jej zwrotu, to obdarowany będzie musiał zwrócić darczyńcy poniesione koszty sądowe (opłaty od pozwu, koszty zastępstwa procesowego, koszty biegłych). Kwestia odzyskania kosztów notarialnych poniesionych przy zawarciu aktu darowizny jest bardziej złożona. Zazwyczaj te koszty nie są zwracane w ramach procesu sądowego, chyba że ich poniesienie było bezpośrednim skutkiem wadliwego oświadczenia woli (np. podstępu) i można je traktować jako szkodę podlegającą naprawieniu.

Konsekwencje podatkowe czy trzeba korygować zeznania?

Unieważnienie darowizny oznacza, że nie doszło do skutecznego nabycia majątku przez obdarowanego. W związku z tym, jeśli obdarowany uiścił podatek od spadków i darowizn, ma prawo do jego zwrotu. Konieczne będzie złożenie korekty zeznania podatkowego (deklaracji SD-3) do właściwego urzędu skarbowego i wystąpienie o zwrot nienależnie zapłaconego podatku. Z kolei darczyńca, który odzyskał przedmiot darowizny, nie będzie musiał płacić żadnego podatku z tego tytułu, gdyż nie jest to nowe nabycie, lecz powrót do stanu sprzed nieważnej czynności.

Przeczytaj również: Nabycie spadku u notariusza: Ile kosztuje? Pełny kosztorys 2024

Czy można zabezpieczyć się przed unieważnieniem darowizny w przyszłości?

Jako prawnik zawsze staram się doradzać klientom, jak minimalizować ryzyko problemów w przyszłości. Aby zabezpieczyć się przed unieważnieniem darowizny, kluczowe jest upewnienie się, że w momencie podpisywania aktu notarialnego darczyńca jest w pełni świadomy i swobodny w podejmowaniu decyzji. W przypadku osób starszych, schorowanych lub mających problemy z pamięcią, warto rozważyć uzyskanie zaświadczenia od lekarza psychiatry lub neurologa, potwierdzającego ich zdolność do świadomego i swobodnego wyrażania woli. Choć notariusz ma obowiązek ocenić stan darczyńcy, dodatkowe zabezpieczenie w postaci opinii lekarskiej może być bardzo pomocne w ewentualnym sporze sądowym. Ponadto, warto dokładnie omówić wszystkie aspekty darowizny z darczyńcą, upewniając się, że rozumie on konsekwencje swojej decyzji i nie działa pod żadnym przymusem czy błędem. Otwarta komunikacja i transparentność to podstawa.